Tütün Kontrolü Çalışma Grubu

TTD' nin Tütün Kontrolü Alanında Sağlık Komisyonu'ndan Beklentileri

 7 Kasım 2019 TBMM Tütün Kontrolü İstişare Toplantısı

Türk Toraks Derneği (TTD) Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Raporu

 

2016 Küresel Yetişkin Tütün Araştırmasının (KYTA) ilk sonuçları, 2008‘i takiben 2012 KYTA‘nda görülen azalış eğiliminin durduğuna ve hatta 2012’den sonra bir artışın yaşandığına işaret etmektedir (1-3). Bu araştırmanın açıklanan ilk bulgularına göre; 2012’den sonraki dört yılda Türkiye’de tütün kullanım oranı hem erkek hem kadınlarda artmıştır(1,3):

Resim 1: KYTA sonuçlarına göre Türkiye’de erişkinlerde tütün kullanım oranları (KYTA ve CDC verileri, 1-3)

Her gün düzenli tütün kullanan kişi sayısı dikkate alındığında 2016 yılından önce de artışın olduğu görülmektedir. 2012 – 2016 döneminde gözlenen bu artış, 2011 – 2018 yılları arasında uygulanan politikalar nedeniyle Türkiye’de istikrar kazanan sigara iç satışının artmasının bir yansımasıdır:

2016 Küresel Yetişkin Tütün Araştırması aynı zamanda geçen dört yıllık dönemde; Türkiye’de sigara bırakma oranının %27.2’den %13.6’a, sağlık çalışanlarının bırakma tavsiyesi yapmasının %42.9’dan %40.1’e, sigara bırakmayı düşünmenin %55.2’den %32.8’e, televizyon ya da radyoda sigara karşıtı uyarı görmenin %92.0’dan %73.7’e, sigara paketleri üzerinde sağlık uyarısı görmenin %94.3’den %83.3’e gerilediğini, ama sigara satış mağazalarında reklam görmenin %4.0’den %6.2’e ve satış mağazası dışında sigara reklamı görmenin %14.1’den %16.2’e yükseldiğine de işaret etmektedir. Tüm bu veriler gençlerin kullanım verilerinin de gözden geçirilmesi ve üzerinde titizlikle durulması gerektiği anlamına gelmektedir (3).

 

Toplumu bütünüyle kapsayan tütün kontrolü kanun ve yönetmeliklerinin tam olarak uygulanması halinde tütün tüketiminin azalacağı bilinmektedir.


Resim 2: Türkiye’de sigara iç satışında yıllar içinde artış (TAPDK verileri, 4) 

Türkiye’de tüketim artışına neden olan etkenler şöyle sıralanabilir: 

1) Sigara, nargilelik tütün ve sarmalık kıyılmış tütün üretiminin artması

·         Piyasanın sürekli olarak yeni ürünlerle beslenmesi ve ürün çeşitliliğin artması (4)

·         Nargilelik tütün üretiminin artmış olması

2) Tütün Kontrolü yasalarının uygulanması ve uyumun denetlenmesinde yaşanan sorun ve aksaklıklar:

·         Nargile sunulan işletmelerin çoğunun ruhsatlandırılmamış olması,

·         Kapalı alandan oluşan nargile işletmelerin ruhsat alabilmiş olması,

·         ”Tobacco shop” ve benzeri adlar altında yasa dışı tütün ve nikotin ürünü satan dükkânlar ve zincirlerinin denetlenmesinde aksaklıklar,

·         İkram işletmelerinin kapalı alanlarında tütün ürünü kullanılmasının engellenmesi ve denetlenmesindeki aksaklıklar,

·         Kapalı alan yasaklarını denetleyecek ekiplerin sayıca ve eğitim olarak yetersiz olması, denetleme etkinliklerinin finansal olarak desteklenmesinde aksaklıklar,

·         Yeşil dedektör uygulamasında yaşanan teknik sorunlar,

·         Tütün ürünü satış noktalarındaki reklam, fiyat etiketi ve görünebilirlik konusu denetimlerinde aksaklıklar

·         İl Tütün Kontrol Kurulları toplantılarının süreklilik arz etmemesi,

·         Tütün ürünleri bağımlılığının tedavisinin geri ödemesinin olmaması, kampanya tarzı ilaç dağıtımının (nüfusun %2’sini kaplayacak şekilde) yapılmasının etkin sonuç yaratamıyor olması,

·         Tütün Kontrol konusunda kamu kurumları arasında koordinasyonu sağlayacak yapının sürdürülmesinde güçlükler,

·         Tütün Kontrolü Çerçeve Yasası 5.3 sayılı maddesinin gereğinin yerine getirilmemesi, tütün endüstrisinin çeşitli platformlarda ödül alıyor oluşu, daha önce tütün endüstrisinde çalışmış yönetim kadrolarının kamu idaresinde bulunuyor oluşu,

·         Tütün ürünleri fiyat politikalarının tüketimi azaltmaktan ziyade vergi gelirinin artışı için planlanıyor oluşu,

·         Tütün girdilerini ölçecek laboratuvarın kurulmamış oluşu,

·         İnternetten yasadışı tütün ve nikotin ürünlerinin satılmaya devam ediyor oluşu,

·         Konser ve benzeri açık hava etkinliklerinde tütün endüstrisinin promosyon, reklam etkinliklerinin devam ediyor oluşu,

·         Tütün kontrolü ve tüketimi ile ilgili verilerin beklenenden geç açıklanıyor oluşu. 

3)Tütün kontrolü yasa maddeleriyle ilgili uygulama yönetmeliklerinin çıkarılmamış olması veya hazırlanan bazı yönetmeliklerin yasayla uyumlu olmayışı:

  • Tütün kontrolü yasalarının uygulama rehberlerinde eksiklikler,
  • Düz paket mevzuatının ilgili yönetmelikle paralellik göstermiyor oluşu,
  • Yönetmeliklere Türkiye'de yasal olmayan ısıtılmış tütün ürününü tanımlayan ibarelerin (yanma süreci ile tüketilen ve tüttürme yoluyla içilen gibi) ekleniyor oluşu olarak sıralanabilir (5).

Tüm bu veri ve gözlemler ışığında Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Çalışma Grubunun önerileri, arzı azaltıcı yöntemlerin, ürün çeşitliliğinin azaltılmasının, katkı maddelerinin mentol dâhil olacak şekilde yasaklanmasının, pazarlama ağının endüstriden bağımsız olarak oluşturulmasının ve tütün endüstrisine negatif teşvikler uygulanmasının öncelikli temel hedefler olmasıdır.

Kaynaklar

1. Public Health Institution of Turkey. Global Adult Tobacco Survey Turkey 2012, 2014. https://www.who.int/tobacco/surveillance/survey/gats/report_tur_2012.pdf?ua=1, (son erişim 6.11.2019).

2. WHO. WHO global report on trends in prevalence of tobacco smoking 2000-2025, 2018. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/272694/9789241514170-eng.pdf?ua=1, (son erişim 6.11.2019).

3. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Küresel Gençlik Tütün Araştırması (KGTA-2017), 2017. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tutun-mucadele-bagimlilik-db/duyurular/KGTA-2017_pdf.pdf, (son erişim 6.11.2019).

4. Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı. Tütün Mamulleri İstatistikleri. https://www.tarimorman.gov.tr/TADB/Menu/22/Tutun-Ve-Tutun-Mamulleri-Daire-Baskanligi, (son erişim 6.11.2019).

5. Tütün Mamullerinin Üretim Şekli, Etiketlenmesi ve Denetlenmesine İlişkin Yönetmelik ve Ülkemizde Tütün Kontrolü,  https://www.toraks.org.tr/subNews.aspx?sub=189&notice=5176, (son erişim 7.11.2019).