Yangın Bölgelerinde Yaşayan Halkımız İçin Koruyucu Sağlık Önerileri

Ülkemizde 28 Temmuz'da başlayan orman yangınları 33 ilimizde meydana gelmiş ve halen yedi ilimizde devam etmektedir. Bir haftayı aşkın süredir devam eden yangınlar ile ülkemiz bir yangın yerine dönmüştür. Pek çok yerde halk kendi ormanını, doğasını, hayvanlarını, yaşama alanlarını korumak için elindeki tüm imkânları ile mücadele etmektedir. Yangın nedeniyle kaybettiğimiz canlar, ekolojik sistemde bozulma, yerleşim yerlerinde oluşan maddi hasarlar ve toplumca yaşanılan büyük travma gibi felaketlerin yanı sıra yangın esnasında ve sonrasında oluşan yüksek ısı ve dumanın neden olduğu hava kirliliği sağlığımızı tehdit etmektedir.

Orman yangını riskinin yüksek olduğu bir bölgede yaşayanların yangına karşı hazırlıklı olmalarında yarar vardır.

Olası bir orman yangını ya da yayılmakta olan bir orman yangınından önce yapılması gerekenler;

• Dışarısı yoğun dumanla kaplandığında, dışarı çıkmak zorunda kalmamak için ilaç, su ve gıda gibi temel ihtiyaçları önceden hazır bulundurun. Elinizde en az birkaç günlük ilaç bulunsun. Özellikle kızartma şeklinde yemek pişirilmesi, iç ortam hava kirliliğine neden olabilir. Bu nedenle, pişirmek veya soğutmak gerekmeyen yiyecekler temin edin.
• Evinizde bir “temiz oda” oluşturun. Baca çıkışı olmayan bir oda ve yatak odası gibi mümkün olduğunca az pencere ve kapısı olan bir oda seçin.
• Bulunduğunuz yeri ya da evinizi tahliye etmeniz gerektiğinde uygulamak üzere bir tahliye planı oluşturun ve bulunduğunuz bölge ile ilgili duyuruları takip edin. Tahliye gerektiğinde nereye gideceğinizi ve olası güzergahları planlayın. Çocuklarınızı hazırladığınızdan emin olun ve evcil hayvanlarınızı da düşünün.
• N95 (FFP2) maske bulundurun ve ilaçlar, gözlük, kimlik, kişisel, mali belgeler de dahil olmak üzere önemli gereçleri önceden düzenleyin.

Orman yangını sırasında ne yapmalıyız?

• Yangın sırasında güvenli bir yerde kalmaya çalışın. Hava durumu ve rüzgâr ile ilgili meteorolojik gelişmeleri takip edin.
• Yerel görevli ve yetkililerin talimat, uyarı ve duyurularını yakından takip edip, titizlikle uyun.
• Soluduğunuz duman miktarını azaltmaya çalışın. Yangın dumanı, gözlerinizi, burnunuzu, boğazınızı ve ciğerlerinizi tahriş eder. Nefes almanızı zorlaştırıp, öksürmenize veya hırıltılı solunuma neden olabilir. Dumandan korunmak için toz maskelerine veya bandanalara güvenmeyin. 
• Bir N95 maskesizikoruyabilir. Soluduğunuz kül miktarını kontrol eder.
• Tahliye planlanmadıysa kapı ve pencereleri kapatıp içeride kalın. Dumanın içeri girmesini önlemek için, klimanızı içerideki havayı döndürecek – devirdaim konumunda çalıştırın.
• Kalp veya akciğer hastalığınız varsa doktorunuzun tavsiyelerine uyun. Çocuklar, gebeler, yaşlılar, şeker hastaları, astım, KOAH veya kalp hastalıkları olanlar daha yüksek risk altında olup, çok daha dikkatli olmalıdırlar. Acil bir tıbbi yardım gerektiğinde 112’yi arayın. 
• İç ortam hava kirliliğini azaltın. Etleri kızartmayın ve kavurmayın, tütün ürünleri tüketmeyin veya evi süpürmeyin. Mum yakmayın, gaz, propan, odun sobası, şömine veya aerosol spreyler kullanmayın. Bunların hepsi iç mekanlarda hava kirliliğini artırmaktadır.
• Cildinizi korumak için eldiven, uzun kollu gömlek, uzun pantolon, ayakkabı ve çorap giyin. Gözlerinizi korumak için gözlük takın.
• Araç içinde seyir halinde iseniz, taşıtın pencereleri ve havalandırmayı kapatın. Klimayı içerideki havayı kullanır konumda çalıştırarak aracınıza duman girişini azaltın.
• Serin bir yerde kalmaya çalışın ve bol sıvı tüketin.

Orman yangını sırasında ortaya çıkan yoğun duman; farklı boyutlarda tanecikler, su buharı, karbonmonoksit, karbondioksit ve nitrojen oksitler gibi zararlı gazları içermektedir.  Duman içindeki büyük tanecikler akciğerin derinliklerine ulaşamasa da burun ve boğazı tahriş edebilir. Daha ince ve küçük yapıda tanecikler ve gazlar ise akciğerlerin derinliklerine ulaşıp ciddi solunum sorunlarına yol açabilirler.

Dumanın sağlığımızı nasıl etkileyeceği, yaşa, herhangi bir sağlık sorunu olup olmamasına, dumanın hangi maddeleri içerdiğine ve ne kadar süre dumana maruz kaldığınıza bağlıdır.

Duman tahrişine bağlı gözlerde kaşıntı, boğaz ağrısı, burun akıntısı ve öksürük görülebilmektedir. Genellikle sağlıklı yetişkinler, dumana kısa süre maruz kaldıktan sonra bu belirtiler geçebilir. Ancak çocuklar, yaşlılar, sigara içenler, kalp ve akciğer rahatsızlıkları gibi hastalıkları olan kişiler dumanın etkilerine karşı daha duyarlıdır. Belirtiler kötüye gidebilir; hırıltılı solunum, göğüs sıkışması ve nefes alma güçlüğü gelişebilir.

Astım, kronik obstruktif akciğer hastalığı (KOAH), kronik bronşit, bronşektazi gibi kronik akciğer hastalığı olanlar, kalp hastalığı olanlar, çocuklar, gebeler ve 65 yaşından büyük olanlar, duman nedeniyle nefes almanın olumsuz etkilerine karşı daha duyarlıdır.

Türk Toraks Derneği olarak yangın bölgelerinde yaşayan halkımız için koruyucu sağlık önerilerimiz şunlardır:

• Özellikle solunum ve kalp hastalıkları başta olmak üzere kronik hastalığı olanlar yangın alanlarının olabildiğince dışında, serin yerlerde beklemeli ve ağır efor gerektiren işler yapmamalı, olabildiğince istirahat etmelidir.
• Dumandan mümkün olduğunca kaçınılmalı, kapı ve pencereler kapalı tutulmalıdır.
• Dışarıya çıkılması gereken zorunlu hallerde mutlaka maske, koruyucu gözlük kullanılmalı, eve dönüldüğünde bol ve ılık su ile yıkanılmalı, dumanlı giysiler mutlaka değiştirilmelidir.
• Bol sıvı alınmalı, ince ve açık renkli kıyafetler tercih edilmelidir.
• Artan hava kirliliği astım, KOAH gibi solunum sistemi hastalarında şikayetlerinde artış ve hastalığın alevlenmesine neden olabilir. Mümkün olduğunca evden çıkmamalı, kullanmakta oldukları inhaler tedavilere devam etmelidirler. Nefes darlığında, balgam miktarında artış, sık nefes alıp verme, hırıltılı solunum olması durumunda varsa kurtarıcı ilaçları (inhaler ya da nebül) alarak hızla acil servise başvurmalıdırlar.
• Hava yolunu tehdit ederek nefes almamızı engelleyebilecek ve hayati tehdit oluşturabilecek yanıklarda (ağız içi, burun, yüz ve boyun yanıkları) mutlaka acil servise başvurulmalıdır.

Doğayı korumak önce kendimizi korumaktan geçer.

Olumsuz doğa koşulları ve yangınların bir an önce son bulması, tüm canlıların en kısa zamanda huzur ve esenliğe kavuşması dileği ile güzel ülkemize büyük geçmiş olsun.

Saygılarımızla,

Türk Toraks Derneği Merkez Yönetim Kurulu