14 Haziran 2001

Toraks Derneği, bünyesinde Göğüs Hastalıkları Uzmanlarını ve solunum hastalıkları alanında çalışan hekimleri barındıran, Türkiye’nin değişik coğrafi bölgelerinde 10 şubesi, 1500 üyesi ve 14 ayrı bilimsel çalışma grubuna sahip bir uzmanlık örgütüdür.

Toraks Derneği bilimsel çalışma grupları, Türkiye gündeminde bulunan Tütün Kanun Tasarısını ayrıntılı olarak incelemiş ve bu konudaki görüşlerini hükümete, parlamentoya ve kamuoyuna duyurmaya karar vermişlerdir.

Dünyada ve Türkiye’de tütün kullanımının sağlık etkileri ve maliyeti:

Kanun Tasarısına konu olan tütün mamülleri, diğer ticari ürünlerden farklı bir madde olup sağlığa olan zararlı etkileri 1950’li yıllarda bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Sigara, esrar veya morfin gibi bağımlılık yapıcı olduğu ve kullanıldığında tüketicisinin yarısını öldürdüğü halde piyasada serbestçe satılan tek maddedir. TBMM’de halen görüşülmekte olan Tütün Kanun Tasarısı, bu zehirli ve öldürücü maddenin ."...serbestçe satılması, fiatlandırılması ve dağıtılabilmesine" olanak sağlayan usul ve esasları düzenlemeyi amaçlamaktadır (Madde 1 ve Madde 6).

Halen tüm dünyada yılda 4 milyon kişi sigara nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Sigara salgını bu şekilde devam ettiği takdirde ölenlerin sayısı 2020 yılında 10 milyona yükselecektir. Bu 10 milyon kişinin 7 milyonu ise gelişmekte olan ülkelerden olacaktır. 1960’ların sonunda gelişmiş batı ülkelerinde sigara içenlerin sayısında gözlenen ciddi azalmadan sonra, uluslararası tütün tekelleri gelişmekte olan ülkelere yönelmiştir. Uyguladıkları yoğun reklamlar ve gelişkin pazarlama yöntemleri ile gelişmekte olan ülkelerde özellikle gençler ve kadınlarda sigara içme alışkanlığının yaygınlaşmasına ve bu ülkelerde sigara ile ilgili hastalıkların ve ölümlerin çığ gibi artmasına neden olmuşlardır. Çin bunun tipik bir örneğidir. Gelişmiş batı ülkelerinde (ABD, İngiltere vb) yıllık sigara tüketimi her yıl % 15 azalırken, tüm dünyada yıllık sigara tüketiminin her yıl % 5 artması da bu durumu açık bir şekilde sergilemektedir.

Halen ülkemizde 3 milyon Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığına (sigaranın neden olduğu hava yolları daralmasıyla seyreden kronik bronşit,amfizem) sahip hasta bulunmakta ve her yıl 50.000 yeni akciğer kanseri olgusu ortaya çıkmaktadır. 1965-1997 yılları arasında sigara içimi ile ilgili hastalıklardan ölümler 6 kat artmıştır. Koruyucu, tanı ve tedavi hizmetleri talepleri karşılamaktan uzaktır. Ayrıca zatürree, astım, tüberküloz hastalıklarının artışı ve alevlenmeleri de sigaraya bağlıdır.

Ülkemizde sigaranın oluşturduğu 24 hastalığın tanı ve tedavi maliyeti bir milyar Amerikan Doları olarak hesaplanmıştır. Erişkinlerin % 44’ünün sigara bağımlısı olduğu ülkemizde sigaraya başlama yaşı 11-13 yaşa inmiştir.

Türkiye’de her yıl 100.000 kişinin sigaraya bağlı hastalıklardan hayatını erken yaşta kaybettiğini hesaplamıştır. Sigara içimi yaşamın ortalama 22 yılını eksiltmektedir. Başka bir deyişle, sigara toplumun yatırım yaptığı kişileri verimli çağında öldürerek ülke ekonomisine zarar vermektedir.

Türkiye’de tütün kontrolü çalışmaları ve kanunlar:

Türkiye’de bilim adamları ve sağlık çalışanları on yıla yakın bir sağlık mücadelesi sonucunda 26.11.1996 tarihinde 4207 sayılı yasayla sigara tüketimini azaltıcı ilk kazanımı elde etmiştir. "Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun" , ne suretle olursa olsun (doğrudan ve dolaylı) sigara reklamlarını, umumi yerlerde sigara içmeyi ,18 yaşından küçüklere sigara satışını yasaklamıştır. Dünya Sağlık Örgütünün takdirini kazanmış bu yasa Dünyanın bir çok ülkesine örnek gösterilmiştir.

Çokuluslu sigara firmalarının Türkiye’deki sağlık yasasına müdahaleleri:

4207 sayılı Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanunun kabul edilmesinden önce ve resmi gazetede yayınlanmasından sonra çok uluslu sigara firmalarının kanunun çıkmasını engellemek, geri çevirmek ve değiştirmek için çok sayıda girişimleri olduğuna dair kanıtlar bulunmaktadır.

1) 1992 yılında kanun tasarısının engellenmesi için Adalet komisyonuna girişim (Ad Ban Proposal /www.pmdocs.com)

2) 1999 yılında Ankara İdari Mahkemesine 4207 sayılı kanunun Türk Anayasasına aykırı olduğu gerekçesi ile başvuru ( Anayasa Mahkemesi tarafından Nisan 2000’de gerekçeli karar ile başvuru reddedilmiştir)

3) Formula-1 yarışlarının Türkiye’de yapılması için 4207 sayılı kanunun değiştirilmesi için spordan sorumlu Devlet Bakanlığına ve Turizm Bakanlığına başvuru Yukarıda bir kısmı bildirilen sigara endüstrisi girişimleri nedeniyle, 4207 sayılı kanunun korunması gerekliliği açıkça ortaya çıkmaktadır.

Çokuluslu sigara endüstrisinin promosyon çalışmaları ve ilişkileri:

Ülkemizde bulunan çokuluslu sigara firmaları sorumlu endüstri görüntüsü kazanabilmek için (kendi sözleri www.pmdocs.com) aşağıdaki etkinliklerde bulunmuşlardır:

1) 2000 yılında gençlerin sigaraya başlamasını engelleyici kampanya ile Milli Eğitim Bakanlığına başvuru

2) Birinci Büyük Millet Meclisinin restorasyonu

3) Devlet Planlama Teşkilatı Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Tütün İhtisas Komisyonu Çalışmaları

4) Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi Dış Ticaret Müsteşarlığı hazırlık görüşmeleri

Tütün Kanunu Tasarısı ve Sağlık Sakıncaları:

Yukarıda geçmişi açıkça belirtilmiş tütün kontrolü çalışmaları ve çokuluslu sigara firmalarının faaliyetlerinden hareket ederek TBMM’de görüşülmekte olan Tütün Kanunu Tasarısının suiistimale hiç bir şekilde olanak vermeyecek bir dil kullanılarak düzenlenmesi önem taşımaktadır.

Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulunu tanımlayan tasarının 2. maddesinde, düzenleme kurulu üyeliğine Sağlık Bakanlığının göstereceği bir adayın atanması önerilmekte, Kanun Tasarısının 3.maddesi (d) bendinde Piyasa Düzenleme kuruluna "Tütün ve alkol tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ya da tıbbi nitelikte her türlü zararlı etkileri önleyecek düzenlemeler yapmak, bunlarla ilgili kararlar almak" yetkisi verilmektedir. Yedi adaydan biri olacak Sağlık Bakanlığı temsilcisinin 1/7 oy gücü ile sağlığı savunabilmesi akılcı görülmemektedir. Piyasa düzenleme kurulunda yer alan üyelerin çoğunluğunun Ticaret ve Maliye uzmanı olması nedeniyle sağlık önlemleri her zaman ticarete yenik düşme tehlikesi taşıyacaktır.

Bakanlar kurulu yetkilerine sahip olacak kurul yeni kanun yaptığı takdirde 4207 sayılı kanunun korunması mümkün olmayacaktır.

Kurulun Görev ve Yetkilerini tanımlayan tasarının 3. maddesinin (d) bendinin başına, "4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanunda yer alan hükümlersaklı kalmak kaydıyla" ifadesinin eklenmesi, ilginin kanunun korunmasında yeterliolmayacaktır. Çünkü, yan yollar kullanılarak 4207 sayılı kanunun devre dışı bırakılmasımümkün olabilir. O nedenle;

Toraks Derneği olarak, Tütün Kanunu Tasarısının 3. maddesinin (d) bendinin mutlaka tasarıdan tümüyle çıkartılması gerektiğini düşünüyoruz. Sağlık gibi önemli bir uzmanlık dalına ilişkin önlem alma yetkisi, piyasa düzenleme kuruluna bırakılmamalıdır.

Dünya Bankası Tütün Politikaları ve Kanun Tasarısı ile çelişkileri:

Uluslararası sağlık ekonomisi ve Dünya Bankası uzmanları iyi bilirler ki; sigara içiminin yol açtığı hastalıkların neden olduğu doğrudan ve dolaylı ekonomik yükü azaltmak için her ülke sigara tüketimini azaltmalı ve sigara fiyatlarını artırmalıdır.

Halbuki, Tütün Kanunu Taslağı tütün tüketimini ve yabancı sigara firmaların Türkiye pazarındaki ticaret özgürlüklerini arttırmaktadır. Kanun Tasarısının 6. maddesinde, "Türkiye’de marka bazında sigara için en az iki milyar adet diğer tütün mamulleri için en az onbeş milyon gram üretenler, ayni markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilir, fiyatlandırabilir ve satabilirler" denilmektedir.

Patlıcan, marul veya buğdaydan farklı olarak ticareti arttırılması beklenen madde öldürücü ve hastalık yapıcıdır. Kaldı ki, uluslararası kaynaklarda defaten ispat edildiği gibi yabancı sigaralar nikotin bağımlılığını arttırıcı kimyasallar içeren mühendislik ürünleridir. Dünya Bankası raporları bu firmaların ülkeye girmesi ile tüketimin % 10 arttığını göstermiştir. Buna ek olarak, sigara fiyatlarının % 10 artırılması durumunda gençler arasında sigara kullanımının % 5 azaldığı gösterilmiştir. Gene bu nedenle, çok uluslu sigara tekelleri yeni girdikleri az gelişmiş ülkelerde tüketimi artırmak amacıyla sigara fiyatlarını düşük tutmaktadırlar.

Toraks Derneği olarak, Tütün Yasa Tasarısının 6. maddesinde ".. sigara ve diğer tütün mamullerinin serbest ithalatı, fiatlandırma ve satışına" olanak sağlayan bölümünün tasarıdan çıkarılması gerektiğini düşünüyoruz. Öldürücü bir madde olan tütün ve ürünlerinin serbest ticaretine ve uluslararası sigara tekellerinin sigara fiyatlarını serbestçe fiyatlandırmasına, ulusal halk sağlığını korumak amacıyla şiddetle karşı olduğumuzu belirtmek istiyoruz.

Tütün Kanun Taslağı, bilinen bütün sağlık ekonomisi kurallarına ve Dünya Bankası "Curbing the Epidemic" raporuna ters düşmektedir. Dünya Bankası, Uluslararası arenada tütün tüketiminin azaltılması ve sağlık ekonomisi konusunda önderliği ile tanınmaktadır. Türkiye’de Tütün Kanununun maddeleri nedeniyle Dünya Halk Sağlığı kamuoyunun merceği altına girmiş olan Dünya Bankası, kanun tasarısında kendi istemediği maddeleri görüyorsa gecikmeden ve korkmadan dile getirmelidir.

Sonuç olarak

1. Tütün Yasa Tasarısı, bağımlılık yapıcı ve öldürücü bir madde olan sigaranın Türkiye’de serbestçe üretimi, satışı, fiatlandırması ve dağıtımına olanak sağlamaktadır.
2. Tütün Yasa Tasarısı, Tekel’in özelleştirilmesini sağlayarak en yüksek düzeyde kar’ı hedefleyen uluslararası sigara tekellerinin Türkiye pazarını kısa sürede ele geçirmelerine olanak sağlamaktadır.
3. Üretimi, satışı ve dağıtımı serbest bırakılan sigara, Türkiye’de her yıl 100 bin kişinin ölümüne neden olmaktadır.
4. Üretimi, satışı ve dağıtımı serbest bırakılan sigara, yol açtığı hastalıkların tanı ve tedavisi nedeniyle Türkiye ekonomisine her yıl 1 milyar dolar gibi büyük bir ekonomik yük oluşturmaktadır.
5. Tüm yaşamlarını sigara içiminin yol açtığı hastalıkların tedavisi ile geçiren biz hekimler, binlerce insanı öldüren, binlerce hasta yakınını acılar içinde bırakan ve ülkemize yol açtığı hastalıklar nedeniyle büyük ekonomik yük getiren bir maddenin serbestçe üretimi, satışı ve dağıtılmasına karşıyız.
6. Tütün Yasa Tasarısında yukarıda belirtilen değişiklikler gerçekleştirilemediği takdirde, tarih önünde insanlık kaybedecek, buna karşılık uluslararası sigara tekelleri büyük karlar elde edeceklerdir
7. TBMM’de görüşülmekte olan Tütün Yasa Tasarısının, uluslararası sigara tekelleri yerine halk sağlığını ve ülke ekonomisini koruyan bir yasaya dönüştürmek konusunda hükümeti ve parlamentoyu göreve çağırıyoruz.

Saygılarımızla.

Prof. Dr. Ali Kocabaş Toraks Derneği Genel Başkanı

Prof.Dr. Feyza Erkan Toraks Derneği Genel Sekreteri