Tüberküloz sorunu tüm dünyada ve ülkemizde bir çığ gibi büyümeğe devam ediyor. Tüberküloz mikrobu 24 Mart 1882 'de Robet Koch tarafından bulundu. Bu nedenle Dünya Sağlık Örgütü 24 Mart'ı Dünya Tüberküloz Günü olarak ilan etmiştir. Tüberküloz 24 Mart 1882 'de önemli bir sağlık sorunu idi. Ne yazık ki aradan geçen 122 yıla karşın ve son 50 yıldır etkin bir tedavisinin bulunmasına karşın, günümüzde de sorun olma niteliğini sürdürüyor. 1882-1982 yılları arasında geçen 100 yılda bir milyon kişi tüberkülozdan ölürken, günümüzde her yıl iki milyon kişi tüberkülozdan ölüyor. Üstelik tüberküloz basili, günümüzde ilaçlara direnç kazanarak çok daha ciddi, çözülmesi çok daha zor bir sorun olarak karşımıza çıkıyor..

Tüberküloz nedeniyle tüm dünyada her yıl 8 milyon kişi hastalanmakta ve bu hastalık % 95 oranında gelişmekte olan ülkelerde gerçekleşmektedir. Ülkemizde de her yıl 35-40 bin kişinin tüberküloza yakalandığı tahmin edilmektedir. Sağlık Bakanlığı tarafından bu hastaların ancak 17 bini saptanabilmekte, saptanabilen hastaların da ancak 6 bini tam olarak tedavi edilebilmektedir.

Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de tüberküloz kontrolunda en büyük sorun bulaşıcı nitelikteki hastaların yeterince teşhis edilememesi ve teşhis edilenlerin de etkin şekilde tedavi edilememeleridir. Tedavi edilmeyen her tüberkülozlu hasta 2 yıl içinde 25 sağlam kişiyi enfekte etmekte ve böylece sorun giderek daha da büyümektedir.

Dünya bu sorunu çözmekte önemli bir yol kat etmiştir. Çözümün yolu 1993 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir girişim olarak tüm dünya ülkelerine önerilen ve halen 155 ülkede başarıyla uygulanan DOTS (Doğrudan Gözetimli Tedavi Stratejisi)'dur.

Günümüzde en etkin tüberküloz kontrol proğramı olan DOTS'un 5 temel öğesi vardır: Politik kararlılık, teşhisin balgamda verem mikrobunun gösterilmesi ile konulması, doğrudan gözetimli tedavi ile ilaçların içirilmesi, kesintisiz ilaç temini, standart kayıt ve bildirim sistemi..

DOTS'un iki temel hedefi vardır: Bulaşıcı nitelikteki hastaların en az %70'ini saptamak ve bu hastaların %85'inin tam olarak iyileşmesini sağlamaktır. DOTS'un başarı ile uygulandığı ülkelerde hastalığın toplum içindeki sıklığı hızla azalmakta, tüberküloz giderek sorun niteliğini kaybetmektedir.

Ülkemizde bulaşıcı nitelikteki tüberkülozlu hastaları saptama oranımız %40'nin altında, tedavi başarı oranımızın ise %33 düzeyinde olduğunu biliyoruz.. Ülke olarak Dünya Sağlık Örgütü'nün belirttiği çıtanın çok altındayız. Oysa DOTS'u uygulamak için ülkemizde yeterli parasal olanak, yeterli insan gücü ve yeterli alt yapı bulunmaktadır. Eksik olan tek husus devletin politik kararlılığıdır. Devletin, tüberkülozu temel bir sağlık sorunu olarak görmesi, DOTS'u temel bir kontrol stratejisi olarak kabul etmesi, bu konuya yeterli parasal destek sağlaması ve gerekli yasal ve organizasyon düzenlemelerini yapmasıdır.

Devletin politik kararlılık göstermemesi ve DOTS'u uygulamaya sokmaması nedeniyle, yıllardır binlerce hasta ve yakını gereksiz yere acı çekmekte, mevcut ekonomik kaynaklar verimsiz kullanılmakta ve mevcut alt yapı etkin bir şekilde kullanılmamaktadır. Yine politik kararlılık yokluğu nedeniyle, tüm dünyadan 10 yıl sonra, 2003 yılında bazı Verem Savaşı Dispanserlerinde DOTS uygulanmaya başlamasına karşın henüz önemli bir ilerleme sağlanamamaktadır.

Türkiye'de göğüs hastalıkları uzmanlarının bir ulusal uzmanlık derneği olan Toraks Derneği, ülkemizde DOTS'un (Doğrudan Gözetimli Tedavi Stratejisini) tüm ülkede kararlılık ile uygulamaya konulmasını talep etmektedir. Ülkemizin insan gücü, ekonomik olanakları ve fiziki alt yapısı ile bunu başarabiliriz. Tüberküloz tanısı, tedavisi ve kontrolunda günümüzde yaşanan karmaşayı önleyebiliriz.

Her tüberküloz hastasının DOTS'a, her sağlıklı vatandaşın da tüberkülozdan korunmaya hakkı vardır.

TORAKS DERNEĞİ
Turan Güneş Bulvarı 175/19
Oran, Ankara
www.toraks.org.tr

Prof.Dr.Eyüp Sabri Uçan
Genel Sekreter

Prof.Dr.Ali Kocabaş
Genel Başkan