 |
| Şekil 4.Sağlık görevlileri için sigarayı bırakma
rehberi |
KOAH’ın oluşması ve doğal seyrini belirleyen en önemli faktör sigara kullanmadır.Bu nedenle,KOAH tedavisinde ilk ve en önemli adım sigara içen hastaların bu alışkanlığı terk etmesini sağlamaktır.KOAH'ta sigaranın bırakılması ile akciğer fonksiyonlarındaki yıllık kayıplar azalmakta ve yıllık FEV1 kaybı hiç sigara
içmeyenlerin düzeyine düşmektedir. KOAH’ta sigara içiminin bırakılması dışında
hiçbir tedavi girişimi, akciğer fonksiyonlarındaki hızlı yıllık azalmayı ve
hastalığın doğal seyrini önleyememektedir.
Sigaraya başlamaya ve devam etmeye yol açan çok sayıda nedenin varlığı,
sigaranın bırakılmasında, çok yönlü girişimlerin birlikte uygulanmasını gerekli
kılmaktadır. Bu nedenle, değişik sigarayı bıraktırma programları
uygulanmaktadır. Ancak, hekimin hastadan kapsamlı sigara öyküsü alması,
sigaranın zararları konusunda hastasını aydınlatması ve yakın takiple sigarayı
bırakmasına yardımcı olması gerekir. Şekil 4’te EMASH’nin sağlık görevlilerine
önerdiği sigara bıraktırma algoritması örnek olarak verilmiştir.
Hekimlerin sadece “sigarayı bırakmalısınız!”
önerisi bile hastaların %5’inin sigarayı bırakmasını sağlamaktadır. Basit bir
hekim önerisinin yanı sıra, aydınlatıcı ve eğitici broşür vb gibi dokümanlar
verilmesi bu oranı daha da artırmaktadır. Sigarayı bırakmakta başarılı olanların
genellikle birkaç kez sigarayı bırakmayı denedikleri bilinmektedir. O nedenle,
hekimler başarısız hastalarını ısrarla cesaretlendirmeli ve sigarayı bırakmayı
tekrar denemelerini sağlamalıdırlar. Düşük bağımlılık grubuna giren ve sigarayı
bırakmakta güçlük çeken hastalara, danışmanlık ve izleme hizmeti verilmeli ve
mümkünse davranış tedavisi uygulanmalıdır. Uygulanan grup tedavisi
yaklaşımlarından da sonuç alınamazsa veya hastada orta-yüksek düzeyde bağımlılık
varsa, farmakolojik yaklaşımlar uygulanır.
Farmakolojik
Yaklaşım
a.Nikotin yerine koyma tedavisi
Nikotin, sigara
dumanında bulunan maddeler arasında sigara alışkanlığının başlıca sorumlusudur.
Nikotinin metabolize edildiği başlıca organ karaciğerdir. Primer metaboliti olan
kotinin, hastanın sigara içip içmediğinin veya başkalarının içtiği sigara
dumanını soluyup solumadığının nesnel olarak gösterilmesine olanak
sağlar.
Sigaranın bırakılması, birçok kişide ve belki de hemen herkeste hoş
olmayan yan etkilere yol açar. Anksiyete, irritabilite, konsantrasyon güçlüğü,
öfke, yorgunluk, uyuşukluk, depresyon ve uyku bozuklukları gibi bu tür
reaksiyonlar en çok sigaranın bırakılmasını izleyen ilk hafta içerisinde
görülür.
Sigara içiminin bırakılmasından sonra nikotin
yerine koyma tedavisi
uygulaması, bağımlılık gelişmiş olanlarda görülen nikotin yoksunluğu
semptomlarını azaltır ve sigaranın bırakılmasını, doza bağımlı olmak üzere büyük
ölçüde kolaylaştırır. Nikotin yerine koyma tedavisinde nikotin sakızları,
nikotin bantları, nikotin nazal spreyleri ve nikotin inhalerleri
kullanılmaktadır.
Nikotin sakızları: Her parçası 2-4 mg nikotin içeren çikletler şeklindedir.
Nikotin bağımlılığı çok şiddetli olanlarda 4 mg nikotin içeren çikletler daha da
etkili olabilir. Bu preperatların özel çiğnenme yöntemi hastalara
öğretilmelidir.
Nikotin bantları: Deriye yapıştırılan bu bantlarla kısa sürede elde edilen
başarı oranı %18-77 olup, bu oran plaseboya göre 2 kat fazladır. Uzun süreli (en
az 6 ay) başarı oranları da plaseboyla karşılaştırıldığında daha yüksek
bulunmuştur (%2-26’ya karşılık %22-42). Transdermal nikotin bantları iyi tolere
edilir. Yaklaşık hastaların %50’sinde görülebilen hafif eritem veya diğer yerel
deri reaksiyonları, bandın her defasında deride başka bir bölgeye uygulanmasıyla
ve farklı markalar denenmesiyle azaltılabilir.
Nikotin nazal sprey: Burundan uygulanır, ancak alerjisi bulunan kişilerde
sorun yaratır.
Nikotin inhaler: Ağıza uygulanır, ağız ve boğaz mukozasından
emilir.
Nikotin yerine koyma tedavisinin, grup tedavisi veya bireysel
danışmanlık hizmeti gibi diğer yöntemlerle birlikte uygulanması, tek başına
uygulanmasından çok daha yüksek başarı oranları sağlamaktadır. Transdermal
nikotin tedavisinin ilk 2 haftasında başarılı sonuç alınamadığı takdirde, daha
yo¤un farmakolojik tedaviye veya yardımcı tedaviye başvurulması gerekir.
b. Nikotin dışı tedavi
yaklaşımları
Bupropion HCL (Zyban ), 1997’den beri
ABD, Kanada ve Meksika’da sigarayı bıraktırmak amacıyla kullanılmaktadır. İlaç
hem sigara içme isteğini, hem de nikotin yoksunluk semptomlarını azaltmaktadır.
Bupropion, antidepresif etkisinden çok, noradrenerjik ve dopaminerjik aktivitesi
ile etki göstermektedir. Bu tedavi altındaki kişilerde, sigaranın bırakılmasına
ikincil kilo alma sorunu da yaşanmamaktadır. Nikotin yerine koyma tedavisi ile
birlikte uygulandığında, daha olumlu sonuçlar elde edilmektedir. Sigarayı
bırakma gününden yaklaşık 10 gün önce tedaviye başlanır. Tedaviye ilk 3-4 gün 1
tabletle (150 mg) başlanır, daha sonra olağan günlük doza (2x150 mg) geçilir ve
bu dozda 3-4 ay devam edilir. Uykusuzluk ve ağızda kuruma en sık görülen yan
etkilerdir. Konvülsiyon öyküsü bulunan, merkez sinir sistemi travması veya
cerrahisi geçiren ve anoreksiya nervoza bulunan kişilere uygulanmamalıdır.
KOAH 
